ลำดับการไหว้พระ-บูชาเทพ

คำถามที่พบได้บ่อยๆ เมื่อเราไปไหว้พระไหว้เจ้าตามศาลเจ้าหรือเทวสถานต่างๆ   ซึ่งส่วนใหญ่ภายในศาลเจ้าจะมีแท่นบูชาทวยเทพมากมายหลายแห่ง   ปัญหาอยู่ที่ว่า เราควรเริ่มต้นไหว้ ณ แท่นบูชาใดเป็นลำดับแรก   และต้องไหว้แท่นบูชาใดเป็นลำดับถัดไป

ส่วนจำนวนธูปนั้น   ปกติทางศาลเจ้าจะจัดจำนวนไว้ให้พอดีกับการไหว้ในแต่ละแท่นบูชา   หรือไม่ก็เขียนลำดับแท่นที่บูชาและจำนวนธูปที่จะต้องไหว้ในแต่ละแท่นฯไว้ด้านหน้า   แต่หากไม่เป็นไปตามนี้   ขอให้ผู้ศรัทธายึดเอาธูป 3 ดอกเป็นหลักไว้ก่อน

จุดไหว้สักการะลำดับที่ 1 เมื่อเราจุดธูปแล้ว   จะต้องไหว้เทพยดาฟ้าดิน ( หรือเจ้าสวรรค์) ณ แท่นบูชาฟ้าดินด้านหน้าศาลเจ้า(กลางแจ้ง) ใช้ธูป 3 ดอกหรือ 5 ดอก   ขึ้นกับแต่ละศาลเจ้าจะกำหนด   ในส่วนของผมหากไหว้ฟ้าดินจะถวายธูป 5 ดอกเสมอ   (เว้นแต่ไหว้ธูปดอกใหญ่ ก็จะไหว้ 3 ดอก)

จุดต่อมาเป็นลำดับที่ 2 นั้น   บางศาลเจ้าจะมีแท่นบูชาอยู่ด้านหน้าศาลเจ้าก่อนเข้าประตูศาลเจ้า(หน้าประตูทางเข้าศาลเจ้า)   แท่นบูชานี้เป็นแท่นฯสำหรับไหว้รวม หรือ แท่นบูชาชุมนุมเทพยดาเทพารักษ์ ซึ่งปกป้องคุ้มครองแท่นบูชาทั้งหมดภายในศาลเจ้านั้นๆ   บางศาลเจ้าจะจัดแท่นบูชาที่ว่านี้ไว้ตรงประตูด้านใน เมื่อเดินเข้าประตูไปแล้วก็จะเจอแท่นบูชานี้อยู่ข้างหน้า

เมื่อไหว้ที่แท่นบูชาชุมนุมเทพยดาแล้ว จุดไหว้ถัดไปอีกอาจมีหรือไม่มีก็ได้   บางศาลเจ้าอาจมีแท่นบูชา พระศรีอารยเมตตรัยมนุษิโพธิสัตว์ ( สังกัจจายจีน)   เป็นแท่นที่สองแทนแท่นบูชาชุมนุมเทพยดา(กลายเป็นพุทธมหายานผสมเต๋า)ก็ได้

ถัดไปเป็นแท่นตรงกลางด้านในสุดถือเป็นลำดับที่ 3 จะเป็นแท่นที่ประทับของ องค์เทพผู้เป็นเจ้าสำนัก   หรือเจ้าของศาลเจ้านั้นๆ (ซึ่งมักจะจัดตั้งไว้กึ่งกลาง)  

เมื่อไหว้องค์ประธานแล้วเสร็จ แท่นบูชาถัดไปเป็นลำดับที่ 4 จะต้องไหว้แท่นฯที่อยู่ทางซ้ายมือขององค์ประธานหรือขวามือของผู้ศรัทธา   ซึ่งเป็นแท่นฯของ เทพยดาร่วมศาล (ตำแหน่งนี้ บางแห่งอาจมีหรือไม่มีก็ได้)

แท่นบูชาลำดับที่ 5 คือ แท่นบูชาเทพยดาร่วมศาล ที่อยู่ที่ด้านขวามือของแท่นบูชาเทพองค์ประธาน   หรือซ้ายมือของผู้ศรัทธา  

แท่นบูชาลำดับที่ 6-7   บางแห่งก็จะเป็นแท่นบูชา ตี่จูเอี้ยหรือเจ้าที่ประจำอาคารศาลเจ้า ( จะวางกระถางธูปติดกับพื้น)   รวมถึงเทพรักษาทวารบานประตูของศาลเจ้า(จุดนี้ไหว้ธูป 1 ดอก) กรณีธูปที่จุดไว้ เหลือจากการไหว้ครบทุกแท่นบูชาแล้ว ให้นำธูปที่เหลือทั้งหมด ไปไหว้ที่จุดแรกหรือที่แท่นบูชาฟ้าดินอีกครั้ง และปักธูปที่เหลือทั้งหมดไว้ที่แท่นบูชาฟ้าดิน

ลำดับการไหว้พระในวัดมหายาน

พระพุทธศาสนามีสองนิกายใหญ่   หนึ่งนั่นก็คือพุทธศาสนา ฝ่ายเถรวาทหรือหินยาน แพร่หลายอย่างจำกัดอยู่ในแดนสุวรรณภูมิเป็นส่วนใหญ่(รวมถึงไทยด้วย)   ส่วนพุทธศาสนา ฝ่ายอาจาริยวาทหรือมหายาน นั้น   เป็นที่แพร่หลายอยู่ทั่วโลก

พุทธสองนิกายจึงมีศาสนสถานในการประกอบพิธีกรรมที่แตกต่างกันออกไป   หากเราไปไหว้พระในวัดมหายาน   ก็จะพบรูปแบบการจัดผังของวัดในลักษณะที่ใกล้เคียงกันเสมอ   ไม่ว่าจะเป็นวัดพุทธมหายานในประเทศใดก็ตาม

จุดไหว้พระจุดแรกของวัดมหายานก็คือ ตรงประตูทางเข้าด้านหน้าซึ่งก้าวแรกที่ผ่านประตูเข้าไป   ก็จะเป็นตำหนักหน้าซึ่งเป็นที่ประทับของ พระศรีอาริยเมตตรัยมนุษิโพธิสัตว์ และ ท้าวจตุโลกบาลทั้งสี่   เชื่อกันว่า ณ ปัจจุบันพระโพธิสัตว์พระองค์นี้   ทรงเสวยพระชาติเป็นเทพประทับอยู่ ณ สวรรค์ชั้นดุสิต(ชั้นเดียวกับพระพุทธเจ้าองค์ปัจจุบันในสมัยที่เสวยพระชาติเป็นเทพเช่นกัน)   ทรงพระนามว่า "นาถะเทวะ" ซึ่งเมื่อโลกมนุษย์สิ้นสุดพระบวรพุทธศาสนาในพระสมณโคดมศากยะมุนีองค์ปัจจุบันแล้ว   พระศรีอาริยเมตตรัยก็จะเสด็จลงมาตรัสเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในโลกมนุษย์องค์ถัดไป (ซึ่งเป็นองค์ลำดับที่ 5 ของกัลป์นี้)   เพื่อดำรงพระสัจธรรมในพระบวรพุทธศาสนาให้จำเริญรุ่งเรืองก้าวหน้าสืบไป

วัดมหายานจึงประดิษฐานพระรูปเคารพของพระโพธิสัตว์องค์นี้ไว้ด้านหน้า และเป็นจุดไหว้สักการะลำดับแรกเลยทีเดียว

จุดไหว้ลำดับที่ 2 คือด้านหลังของพระรูปเคารพของพระศรีอาริยเมตตรัย   จะเป็นเทวรูปของพระเวทโพธิสัตว์   ซึ่งเป็นเทวรูปทรงเครื่องเยี่ยงนักรบ   หน้าตางดงาม   ทรงชุดขุนพลจีนโบราณ   ยืนเอาด้านหลังพิงด้านหลังของพระศรีอาริยเมตตรัย   โดยหันหน้าไปทางที่ตั้งของพระอุโบสถ   ( สององค์นี้หลังพิงกันโดยพระศรีอาริยเมตตรัยหันหน้าไปออกไปทางประตูหน้าวัด   ส่วนพระเวทโพธิสัตว์   หันหน้าเข้าหาโบสถ์)

ลำดับที่ 3, 4, 5, และ 6 ก็ยังอยู่ในตำหนักหน้า ,  จะมีเทวรูปประทับยืนในกริยาต่างๆ หันหน้ารายล้อมรอบพระศรีอาริยเมตตรัยทั้งหมด 4 องค์   ทรงชุดขุนพลจีนโบราณ ในมือถือวัตถุมงคลต่างๆ   ยืนกันสี่มุมของตำหนัก   นั่นก็คือ ท้าวจตุโลกบาลหรือพระธรรมบาล นั่นเอง   โดยเริ่มไหว้จากองค์ที่ประทับยืนทางด้านซ้ายมือของพระศรีอาริยเมตตรัย   แล้วต่อมาทางด้านขวา   เวียนเป็นวงกลมทวนเข็มนาฬิกา

จุดไหว้ลำดับที่ 7, 8 และ 9   ต้องตรงเข้าไปในโบสถ์ที่วางตำแหน่งไว้กึ่งกลางวัด   ซึ่งพระพุทธศาสนามหายานจะมีพระพุทธรูปสามองค์เป็นสรณะ   ประทับเป็นประธานในโบสถ์อย่างทัดเทียมกัน   องค์กลางจะเป็น พระสมณโคดมศรีศากยมุนี ( มีแก้วรัตนะอยู่ในพระหัตถ์หรือบางก็เป็นดอกบัว)   องค์ทางขวามือของเรา จะเป็น พระอมิตาภะพุทธเจ้า ( ทรงบาตรในพระหัตถ์)   ต้นธาตุต้นธรรมของพระพุทธเจ้าทั้งปวง   และองค์ทางด้านซ้ายมือของเราเป็น พระไภสัชยคุรุไวฑูรย์ประภาสพุทธเจ้า ( มีเจดีย์หรือหม้อยาอยู่ในพระหัตถ์-คนไทยจะรู้จักพระพุทธเจ้าพระองค์นี้ได้ดีในรูปแบบของพระเครื่องคือ " พระกริ่ง" นั่นละครับ)

อย่างไรก็ตาม, เฉพาะตำแหน่งพระพุทธรูปพระประธานในโบสถ์ข้างต้นนี้ บางแห่งก็จะจัดวางพระประธานสามองค์นี้ต่างออกไป เช่น องค์ที่ประทับอยู่กึ่งกลางจะเป็น พระอมิตาภะพุทธเจ้า(ทรงบาตร) องค์ด้านซ้ายมือของพระอมิตาภะพุทธเจ้าก็จะเป็น พระศากยมุนีพุทธเจ้า(พระพุทธเจ้าองค์ปัจจุบัน-ทรงดอกบัว) และองค์ฺทางขวามือของพระอมิตาภะ จะเป็นพระไภษัชยคุรุพุทธเจ้า (ทรงหม้อยาหรือเจดีย์)

จุดไหว้ลำดับที่ 10 เป็นตำหนักแยกออกไปต่างหาก (ส่วนใหญ่อยู่มุมทแยงของพระุอุโบสถ) ตำหนักที่อยู่ทางขวามือของเรา จะเป็นตำหนักที่ประดิษฐาน พระอวโลกิเตศวรกวนอิมมหาโพธิสัตว์ (อ่านออกเสียงว่า อะ-วะ-โล-กิ-เต-สวน-กวน-อิม-มะ-หา-โพ-ทิ-สัด)   และจุดไหว้ลำดับที่ 11 ก็ตั้งอยู่ในระนาบเดียวกันคือตำหนักของ พระกษิติครรภมหาโพธิสัตว์ ( อ่านออกเสียงว่า กะ-สิ-ติ-คับ-มะ-หา-โพ-ทิ-สัด) ตั้งอยู่ด้านขวาของพระอุโบสถ

 

ธนกฤต เสรีรักษ์
พฤศจิกายน 2550